Ngày 6/6 vừa qua, Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) công bố mức thuế chống bán phá giá tôm (AD) kỳ xem xét hành chính thứ 19 (POR19), qua đó mức thuế doanh nghiệp (DN) bị đơn bắt buộc là Stapimex trên 35%. Sao Ta bị “chia sẻ” cùng mức thuế nói trên. Ngay sau đó, bao tin nhắn, câu hỏi từ cổ đông, phương tiện truyền thông, đồng nghiệp, bạn bè… tới tấp. Tựu chung: Vì sao? Xử lý sắp tới thế nào? Số tiền Sao Ta phải nộp truy thu quá lớn sẽ ảnh hưởng ra sao?... Dĩ nhiên trả lời là trung thực: Mức thuế đó là sơ bộ chưa áp dụng; Đã từng xảy ra tình huống tương tự (dù mức thuế thấp hơn) nhưng DOC đã chỉnh chuẩn ở mức thuế cuối cùng; Bây giờ tập trung cho việc giải trình thấu đáo lên DOC…

     Ngẫm nghĩ, thời buổi này diễn biến hoạt động mọi mặt trên thế giới ngày càng phức tạp, bất thường, khó đoán. Từ đó càng phải thận trọng hơn trong hoạt động sản xuất kinh doanh của tất cả DN. Chuyện này nói rất dễ nhưng làm thì khác. Có thể có doanh nhân cũng muốn làm tốt nhưng hoàn cảnh trói tay. Có doanh nhân thật sự nêu gương. Cũng có doanh nhân coi lợi ích cục bộ của mình là trên hết, coi nhẹ lợi ích cộng đồng, từ đó có hành xử vô tình hoặc cố ý làm ảnh hưởng không nhỏ đến đồng nghiệp, ngành… Câu chuyện trên là minh chứng cho việc mọi sự vật có liên quan chằng chịt trong hoàn cảnh thế giới phẳng này. Một động thái của DN này có thể ảnh hưởng đến DN khác, ở góc độ tích cực hay tiêu cực. Từ đó, lại rút ra thêm nhận xét, trong môi trường kinh doanh đầy bất trắc hiện nay, cố gắng làm tốt, sống tử tế chưa hẳn sẽ nhận được trái ngọt như triết lý nhân quả. Sao Ta đã tâm niệm luôn làm tốt mọi mặt; hoạt động có tầm nhìn, có chiến lược, có theo đuổi phát triển bền vững; có chú ý giữ gìn đạo đức kinh doanh, hạn chế tối đa phương hại đồng nghiệp, ngành, môi trường, xã hội… Và Sao Ta đã nhiều lần nhận lại trái… không ngọt. Như hành động cạnh tranh kinh doanh không lành mạnh, giành giật khách hàng… thông qua “giải pháp” giao hàng thiếu trọng lượng đã từng xảy ra nhiều năm trước đây ở thị trường Úc và Hàn Quốc. Chỗ này có “nhân quả”, các DN làm xấu đó cuối cùng bị phá sản hoặc thu hẹp hoặc kém hiệu quả… do mất uy tín trên thương trường. Nhưng chiều sâu, cái mất lớn hơn là làm nhạt nhòa hình ảnh tôm nhà. Bây giờ sự việc mức thuế AD sơ bộ trên 35%, tuy miệng nói là chưa áp dụng, chưa thiệt hại gì… nhưng trong thâm tâm các nhà điều hành các DN trong hoàn cảnh đều tỏ vẻ âu lo như liên tục tìm hiểu thông tin mới, tìm hiểu diễn tiến tình hình câu chuyện… Cái lo này như bị lây, như tôi đây, ban đầu rất tự tin, nhưng từng bước tìm hiểu thêm và các tác động khác thì cũng rơi vào hoàn cảnh chung. Bởi câu chuyện này có chút phức tạp chớ không đơn giản như góc nhìn ban đầu. Hơn chục năm trước, ở vụ kiện này trong lần xem xét hành chính lúc đó, Sao Ta là bị đơn bắt buộc và ở mức thuế sơ bộ cũng khá cao. Nhưng khẳng định của luật sư là do DOC soát xét, tính toán chưa đủ số liệu luật sư cung cấp. Có may mắn là ở phán quyết cuối cùng DOC đã chấp nhận mức thuế thỏa đáng hơn. Hoàn cảnh bây giờ có khác chút. Phía chính quyền bên nguyên đơn đang như có ý chí áp đặt, như vụ thuế đối ứng nhập khẩu đang gây rối loạn kinh tế; làm gãy đổ, gián đoạn biết bao chuỗi cung ứng trên thế giới. Từ đó, liên tưởng vụ tranh chấp thuế AD thời điểm này sẽ bị đối xử chút nào đó có chủ quan! Sự liên tưởng này làm tăng thêm sự âu lo! Một cái lo không đáng có. Bởi sự cố này cũng có thể không xảy ra, nếu bị đơn chúng ta không ít nhiều chủ quan, chuẩn bị sổ sách chu đáo hơn… Tình hình này, VASEP càng phải chung tay nhanh chóng hơn, kiến nghị nhờ sự hỗ trợ từ trên, từ nhiều con đường… Tôi hoan nghênh việc làm kịp thời, cần thiết này của VASEP. Nhưng cũng từ đây tôi thiết nghĩ VASEP quan tâm hơn trong việc kêu gọi, thuyết phục các DN hội viên phải luôn đề cao quyền lợi chung; giảm thiểu tối đa các hoạt động kinh doanh có thể gây rủi ro cho ngành như nhập tôm bán thành phẩm giá rẻ từ Ecuador, Ấn Độ về tái chế xuất khẩu. Đây là câu chuyện mà DN MP từng bị nguyên đơn vụ kiện này kiện lên DOC nhiều năm trước. Rất may MP đã vượt qua, nhưng rõ ràng là bài học lớn học hoài chưa thuộc hết. Phía nguyên đơn chỉ cần coi lịch chuyển tải tôm các nước là biết tình hình này ngay. Dĩ nhiên nếu DN nhập tôm, tái chế xuất khẩu có thỏa thuận với khách hàng và khai báo hải quan chính xác thì không thuộc phạm vi trao đổi ở đây.
     Trở lại câu chuyện nỗi lo không đáng có, hy vọng có cái kết có hậu. Có nghĩa là các bên trong cuộc sẽ chung tay chia sẻ để có sức thuyết phục tốt nhất, sẽ được cấp trên hết lòng hỗ trợ mọi mặt và DOC xử lý sòng phẳng. Lúc đó, chúng ta tin rằng mức thuế sẽ giữ vững mức thấp nhất như hiện nay. Rồi cuối tháng này, chúng ta sẽ nhận được mức thuế nhập khẩu ổn thỏa từ phía DOC… Từ đó, chúng ta an tâm hơn cho hành trình tới, cuối năm nay khởi đầu POR1 vụ kiện chống trợ cấp (CVD) cũng tại thị trường này! Hoạt động ngoại thương sao quá gian nan, đôi khi có cảm giác việc ứng xử các vụ thuế (và kiện thuế) còn tốn nhiều thời gian, công sức hơn việc xúc tiến thương mại.
     Bài viết này ngoài suy nghĩ cá nhân, cũng để góp phần thông tin để các bên quan tâm nắm thêm tình hình, mà tôi phải luôn luôn ráng lựa lời giải đáp sao có chiều hướng tích cực! Bài viết này cũng có thể coi là tuyên ngôn khởi đầu giai đoạn mới, không thể thờ ơ, dĩ hòa vi quý để các con sâu có thể làm hỏng nồi canh, phải chung tay tìm ra, gắp bỏ nó. Tôi không dám khẳng định là hiện nay làm người (và DN) hành xử tốt sao khó sống quá, nhất là gần tháng qua cả nước tổng lực lôi cổ các tên làm ăn bất chính ra công luận (và tòa án), toàn là sâu cỡ bự! Trung ương đã quyết liệt, tôi tin sẽ thành công và trả lại những gì đáng được cho các DN làm ăn chân chính, biết coi trọng phát triển lâu dài, biết đạo đức kinh doanh, coi trọng quyền lợi cộng đồng… Kinh doanh, bản chất là kiếm tiền, nhưng kiếm tiền trong khuôn khổ mới bền lâu và không bị công luận coi nhẹ, thậm chí lên án… để lại tiếng xấu cho đời sau thì quả là giá phải trả quá đắt.